Müayinə
Qaraciyər elastoqrafiyası
Qaraciyər elastoqrafiyası qaraciyər toxumasının sərtliyini ölçən ultrasəs üsuludur. Sərtlik fibrozla, yəni çapıq toxumasının toplanması ilə artır. Müayinə iynəsiz və şüasızdır. Nəticə tək başına diaqnoz deyil: hepatoloq və ya qastroenteroloq onu qan analizləri və klinik vəziyyətlə birlikdə şərh edir.
Dr. Emil Yusifin praktikasında
- Qaraciyər elastoqrafiyası onun xidmət siyahısındadır.
- Paylaşımlarından birində adi USM-də aydın görünməyən irəliləmiş fibrozun elastoqrafiya ilə aşkarlandığı halı göstərir.
- 2022-ci ildə İstanbulda EUROSON School-da qaraciyər elastoqrafiyası mövzusunda iştirak edib. 2023-cü ildə Bakıda qaraciyər və qalxanabənzər vəzi elastoqrafiyası master-klası olan konfransda iştirak edib.
- Müayinə FUJIFILM ARIETTA 750 ultrasəs cihazı ilə aparılır.
Ümumi tibbi məlumat
Fibroz nədir?
Qaraciyər hüceyrələri uzun müddət zədələnəndə toxumada birləşdirici (çapıq) toxuma toplanır. Buna fibroz deyilir. Fibroz çox vaxt əlamət vermir. Səbəb aradan qaldırılmazsa, illər ərzində sirroza keçə bilər. Erkən mərhələlərdə səbəb aradan qaldırıldıqda fibroz geriləyə bilər. Bu prosesi hepatoloq izləyir.
Elastoqrafiyanın növləri
| Üsul | Necə işləyir | Nəticə |
|---|---|---|
| Strain elastoqrafiyası | Toxumanın yüngül təzyiq və ya daxili hərəkət zamanı nə qədər deformasiya olduğunu göstərir | Rəngli xəritə, nisbi qiymətləndirmə |
| Shear-wave elastoqrafiyası | Cihaz toxumada «sürüşmə dalğaları» yaradır və onların sürətini ölçür. Sərt toxumada dalğa daha sürətli yayılır | kPa və ya m/s ilə rəqəm |
| Keçici elastoqrafiya (FibroScan) | Ayrıca cihazla, B-rejim görüntüsü olmadan ölçmə | kPa ilə rəqəm |
USM cihazında aparılan shear-wave elastoqrafiyasının üstünlüyü ondadır ki, həkim ölçmə nöqtəsini görüntü altında seçir və eyni zamanda qaraciyəri adi USM ilə də görür. Bəzi cihazlarda yağlanma dərəcəsini qiymətləndirmək üçün əlavə ölçmələr də var.
Kimlərə təyin oluna bilər?
Qərarı müalicə edən həkim verir.
- xroniki virus hepatiti (B, C) olanlara;
- alkoqolla bağlı qaraciyər zədələnməsi olanlara;
- yağlı qaraciyər xəstəliyi olanlara, xüsusən 2-ci tip diabet və ya artıq çəki fonunda;
- uzun müddət qaraciyərə təsir edə bilən dərmanlar qəbul edənlərə;
- bəzi irsi metabolik xəstəlikləri olanlara (məsələn, Vilson xəstəliyi).
Nəticəyə təsir edən amillər
Bu amillər fibroz olmadan da sərtliyi artıra bilər:
- yeməkdən sonra müayinə;
- kəskin iltihab (qanda qaraciyər fermentlərinin kəskin yüksəlməsi);
- ürək çatışmazlığında qan durğunluğu;
- öd yollarının tıxanması.
Ona görə ac gəlmək vacibdir. Nəticə də həmişə klinik məlumatla birlikdə şərh olunur.
Biopsiya ilə müqayisə
Elastoqrafiya bir çox hallarda biopsiya ehtiyacını azaldır. Amma bəzi hallarda qaraciyər biopsiyası yenə lazım ola bilər. Bunu hepatoloq müəyyən edir.
Müayinə necə keçir?
Pasiyent arxası üstə uzanır, sağ qolunu başının üstünə qaldırır. Həkim qaraciyəri qabırğaarası nahiyədən görür. Hər ölçmə zamanı pasiyentdən bir neçə saniyə nəfəsini saxlaması xahiş olunur. Bir neçə ölçmə aparılır və onların nəticəsi qiymətləndirilir. Ağrı yoxdur.
Hazırlıq
- Müayinədən 4–6 saat əvvəl yemək yeməyin.
- Əvvəlki analizləri (qaraciyər fermentləri, hepatit markerləri) və USM nəticələrini gətirin.
Suallar
Elastoqrafiya ağrılıdırmı?
Xeyr. Adi USM kimidir, yalnız nəfəsi qısa müddət saxlamaq lazımdır.
FibroScan ilə eyni şeydirmi?
Hər ikisi sərtliyi ölçür, amma texnologiyaları fərqlidir. FibroScan görüntüsüz ayrıca cihazdır. USM əsaslı elastoqrafiyada isə ölçmə görüntü altında aparılır. Nəticələr birbaşa bir-biri ilə müqayisə olunmur.
Nəticə nə vaxt hazır olur?
Müayinədən dərhal sonra.
Elastoqrafiya yağlanmanı göstərirmi?
Adi USM yağlanma əlamətlərini göstərə bilir. Bəzi cihazlarda yağlanmanı kəmiyyətcə qiymətləndirən ayrıca ölçmə də var.
Nə qədər tez-tez təkrarlanmalıdır?
Bunu xəstəliyin səbəbinə və gedişinə görə müalicə edən həkim müəyyən edir.
Yenilənib: 02.10.2026